Uwe Legahn: Aquapädagogik

Ο όρος Aquapädagogik (= εκπαίδευση στο νερό) αποδίδεται σε ένα μοντέρνο αποδοτικό για παιδιά μάθημα κολύμβησης. Ο Uwe Legahn, παιδαγωγός για αθλητικά θέματα από το Αμβούργο, τον επινόησε το 2000 στο βιβλίο του «Μέσα στο νερό στο σπίτι» για να υπογραμμίσει το παιδαγωγικό βάρος του καινοτομικού σχεδίου του μαθήματος του.

Σε αντίθεση με το συνηθισμένο γερμανικό μάθημα κολύμβησης, το οποίο κατά κανόνα αρχίζει μόλις στην ηλικία του δημοτικού με τον

συντονισμένα δυσκολότερο τρόπο κολύμβησης , το πρόσθιο, απευθύνεται η Aquapädagogik σε αρχάριους κολύμβησης σε ηλικία  μικρού παιδιού ή νηπιαγωγείου και προσανατολίζεται στο ατομικό επίπεδο ανάπτυξης τους. Σε αυτή την πρώιμη φάση εκμάθησης παραμελείται συνειδητά η σωστή εκτέλεση των αθλητικών εκδηλώσεων/ροών κίνησης και η εστίαση τίθεται όλο και περισσότερο σε σημαντικές θέματα ασφάλειας και βασικούς  αθλητικοπαιδαγωγικούς κανόνες.

Στο συντηρητικό μάθημα αντιπαραθέτει η Aquapädagogik σύστημα μαθημάτων και εκμάθησης από το αρχικό στάδιο κολύμβησης  του μωρού μέχρι την εισαγωγή στην αθλητική κολύμβηση, στο οποίο ισχύει σαν ουσιαστικός σκοπός της τελικής φάσης η σίγουρη και αναπτυξιακή κολύμβηση στην ηλικία του νηπιαγωγείου. Κεντρικό περιεχόμενο είναι μετάδοση παραγόντων ασφάλειας που είναι σημαντικοί για τη ζωή και πλησιάζουν την πραγματικότητα, τους οποίους ο Legahn  χαρακτηρίζει – με πρότυπο τη συγκρίσιμη σημασία στη δομή των μοντέρνων αυτοκινήτων -  ως «αερόσακους», «ζώνη ασφαλείας», «προσκέφαλο» και «ζώνη ελεγχόμενης προφύλαξης».

Με αυτόν τρόπο αποκτούν τα παιδιά ήδη πολύ πριν από την πρώτη τους επίσκεψη στο σχολείο τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια στο νερό και συλλέγουν πολύπλευρες εμπειρίες κινήσεων. Το κέρδος είναι ένα πολυετές προβάδισμα έναντι συνομήλικων συνδυασμένο με πρώιμη ανάπτυξη  της αυτοπεποίθησης και της ικανότητας για κοινωνική επαφή. Καθημερινές αναποδιές που τυχαίνουν κατά κανόνα σε κανονικούς κολυμβητές όλων των ηλικιών και οδηγούν σε άνοδο της στατιστικής των ατυχημάτων δεν αντιμετωπίζονται συχνά ως κίνδυνος απειλής. Η Aquapädagogik εκθέτει για αυτό το λόγο ενόψει της πρόληψης ατυχημάτων μια αποφασιστική πρόοδο. Ως λογικό δοκιμασμένο μορφωτικό και εκπαιδευτικό σχέδιο υπό την έννοια μιας ολοκληρωμένης υποστήριξης της ασφάλειας και της υγείας συμβάλει η Aquapädagogik στη μείωση του αριθμού των περιπτώσεων πνιγμού και συναφών αρνητικών εμπειριών που συχνά έχουν μακροχρόνιες τραυματικές συνέπειες.

Οι παράγοντες ασφάλειας

Τον «αερόσακο» της Aquapädagogik σχηματίζει η μεταστροφή των αντανακλαστικών του σοκ που εμποδίζουν σε περίπτωση ανάγκης υπεύθυνα και σώζουν ζωές στα πιο πολλά ατυχήματα στο μπάνιο / στην κολύμβηση.

Κατά τη διάρκεια μιας «στιγμής σοκ» αναφέρονται συνήθως

ακαμψία λόγω φόβου , αδυναμία δράσης και παραπαίουσα αναπνοή – ο αέρας έχει σταματήσει. Σε αυτό το χρονικό σημείο παραβλέπεται η αντανακλαστική εισπνοή πριν το μπλοκάρισμα της αναπνοής ως απαραίτητο «εναρκτήριο λάκτισμα», η οποία είναι εντελώς άνευ νοήματος στην ξηρά, στο νερό, όμως, είναι ζωτικής σημασίας.
Αν βιώσουν άπειροι, ανασφαλείς κολυμβητές μια ξαφνική, τρομακτική βύθιση θα απορροφήσουν οδυνηρά σε κλάσματα δευτερολέπτου το νερό στις αναπνευστικές οδούς. Αυτό προκαλεί μια άμεση αντίδραση πανικού που οδηγεί σε ατυχήματα. Ως εκ τούτου έχει στην Aquapädagogik η μεταστροφή του αντανακλαστικού του σοκ ύψιστη προτεραιότητα.

Αυτό επιτυγχάνεται αξιόπιστα, όταν τα παιδιά εκτελούν σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα κατά το δυνατόν πολλές συνειδητές και αυτόνομες μικρές προσπάθειες καταδύσεων με ενεργό, δυναμική εκπνοή κατά τη στιγμή της κατάδυσης.

Σε αυτή τη χρονική στιγμή είναι αυτή η εκπνοή ( "ξεφύσημα") από την πλευρά των παιδιών μόνο ένα φυσικό μέρος του κάθε άλματος. Επιπλέον «κρύβουν» τα παιδιά το κεφάλι ακόμα μια φορά μέσα στο νερό στο μέσο της πισίνας και πριν την έξοδο – εκείνη την ώρα ξεφυσούν πάντα έγκαιρα και αρκετά δυναμικά.

Αν ακολουθήσει η οργάνωση του μαθήματος τις συστάσεις της  Aquapädagogik – για παράδειγμα: μαθήματα για αρχάριους διάρκειας επτά εβδομάδων με συχνότητα των μαθημάτων τρεις φορές την εβδομάδα – τότε θα διεξαχθούν σ΄αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα περίπου 1500 προσπάθειες καταδύσεις που θα επιδράσουν στην αξιόπιστη μεταστροφή του αντανακλαστικού του σοκ. Συμπέρασμα: Με τη μεταστροφή του αντανακλαστικού του σοκ αποκτούν οι αρχάριοι ένα είδος δεύτερου αντανακλαστικού προστασίας της αναπνοής, το οποίο είναι εξίσου σημαντικό όπως το έμφυτο αντανακλαστικό αναπνοής στο πρόωρο κολύμπι του μωρού. Τα παιδιά αποκτούν σχεδόν εξ ολοκλήρου (100%) ασφάλεια στο νερό και αντιμετωπίζουν με αυτοπεποίθηση σε κρίσιμες περιστάσεις.

Η ικανότητα της παθητικής κολύμβησης καταλαμβάνει στους παράγοντες ασφάλειας τη δεύτερη θέση και είναι η «ζώνη ασφάλειας» στο νερό.

Όλες οι δραστηριότητες στην ξηρά προσφέρουν ποικίλες ευκαιρίες να θέσει κάποιος σε λειτουργία τη διαδικασία προστασίας, να ξεκουραστεί πάλι και να παραμείνει παθητικός μέχρι να μπορεί να συνεχίσει με νέο σθένος. Αλλά ακριβώς εκεί που γρήγορα μπορούν να υπάρχουν σοβαρές δραματικές συνέπειες – στο νερό – δε δίνεται στους αρχάριους μέχρι σήμερα κάποια συγκρίσιμη, σωτήρια για τη ζωής τους δυνατότητα για άντληση δυνάμεων. Μια παράλειψη που έχει δυστυχώς πολύ συχνά τραγικές συνέπειες.

Τα παιδιά θα πρέπει να είναι σε θέση να «ξεκουραστούν» στο νερό για να μπορούν επιτυχώς τον έλεγχο σε επικίνδυνες καταστάσεις!

Ήδη από τις πρώτες ώρες παρέχεται σε όλους τους αρχάριους αμέσως μετά τις μικρές καθημερινές αναποδιές η σωστή συμπεριφορά, η οποία τους επιτρέπει να ηρεμήσουν και να χαλαρώσουν πάλι στο νερό και να επιτυγχάνουν ταυτόχρονα με ελάχιστη δαπάνη ενέργειας  την προώθηση. Τα παιδιά μαθαίνουν όταν είναι απαραίτητο μόνο παθητικά, αλλά  με ασφαλή τρόπο να κολυμπούν. Σ΄αυτό είναι κατάλληλη αρχικά μόνο η ύπτια θέση.
Ταυτόχρονα θεωρείται η ύπτια θέση ως «προσκέφαλο» της κολύμβησης.

Λόγω της γενικά πολύ δυσμενούς σχέσης κεφαλιού - σώματος τους

δείχνεται αυτός ο τρόπος κολύμβησης σε τρίχρονα μέχρι πεντάχρονα σε φιλική προς τα παιδιά μορφή ειδικής άσκησης τονίζοντας κάποια κέντρα βάρους.

Όποιος ασχολείται με τα παιδιά γνωρίζει ότι το κεφάλι του μωρού αποτελεί το ένα τέταρτο του συνολικού μεγέθους του σώματος, ενώ στους ενήλικες είναι μόνο περίπου το ένα όγδοο. Η κύρια ηλικιακή ομάδα στην οποία απευθυνόμαστε είναι φυσικά πολύ πιο κοντά στα μωρά από ότι στους ενήλικες. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά εξακολουθούν να έχουν πολύ μεγάλο, βαρύ κεφάλι σε αυτό το στάδιο της ανάπτυξης σε σύγκριση με το σώμα τους. Μπορούν να το εξισορροπούν καλά και διαρκώς πάνω στο λαιμό τους στην κανονική καθημερινή ζωή. Όμως καταφέρνουν πολύ περιορισμένα να σηκώσουν το κεφάλι τους πάνω την επιφάνεια του σώματος τους (δηλαδή πάνω από το νερό) όταν βρίσκονται μπρούμυτα σε οριζόντια θέση (για παράδειγμα στο πρόσθιο). Επίσης ο σχετικά κοντός λαιμός και οι αρκετά αδύναμοι για τέτοιες ενέργειες μύες του λαιμού και του ώμου όπως και οι αντίξοες συνθήκες των χεριών που λειτουργούν ως μοχλός δεν επιτρέπουν να γίνει κάτι το διαφορετικό.  Ως εκ τούτου προσφέρεται σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα το ύπτιο για το κολύμπι αποστάσεων και αντοχής, για παθητική κολύμβηση και time outs (μικρές περιόδους ξεκούρασης).

Η πρηνή θέση (κολύμβηση με την κοιλιά) παραμένει να προτείνεται αρχικά περισσότερο ή λιγότερο για φάσεις εκκίνησης, προσανατολισμού και άφιξης. Εδώ μοιάζουν συχνά μεν οι κινήσεις των βραχιόνων τις περισσότερες φορές με αυτές στο πρόσθιο, αλλά οι κινήσεις των ποδιών περισσότερο με αυτές μιας κλωτσιάς ή τρεξίματος ακόμα και με τα χτυπήματα των ποδιών στο ελεύθερο (crawl). Έτσι σχηματίζουν αυτές οι κινήσεις μια μικτή μορφή που είναι εύκολη στην εκμάθηση γιατί αναπτύσσεται εύκολα και φυσικά.

Κολύμβηση με «ζώνη προφύλαξης».

Ενόψει τόσο της περαιτέρω καλοκαιρινής διασκέδασης καθώς και

κατά την έννοια της ασκούμενης αθλητικής οικονομίας εμφανίζονται προς εφαρμογή εξαρχής μορφές οργάνωσης που πλησιάζουν την πραγματικότητα με πολύ υψηλή ένταση της άσκησης ως  «ζώνη προφύλαξης» του κολυμβητή.

Αυτονομία και συναίσθημα ευθύνης σχηματίζονται μόνο όταν μπορεί να αυξηθεί εσωτερικά η πρακτική εξάσκηση. Τα παιδιά μαθαίνουν σε πρώιμο στάδιο επομένως σημαντικούς βασικούς κανόνες:

• Κάθε παιδί θα επιτρέπεται σκαρφαλώνει στο νερό ή να κάνει άλμα σε αυτό.
• Πριν το άλμα πρέπει να κρατηθεί με τα δάχτυλα των ποδιών του στην άκρη της πισίνας ή του νερού και να σκεφτεί έντονα όλα αυτά, που θέλει να κάνει μέσα στο νερό. Μετά από αυτό να κοιτάξει αν υπάρχει αρκετός χώρος. Μόνο τότε θα κάνει το άλμα φυσικά, πολύ μακριά από το σκληρή άκρη προς το μαλακό νερό.

• Κανείς δεν επιτρέπεται να πηδά πολύ κοντά σε άλλα παιδιά, επειδή αυτό μπορεί να είναι πολύ επώδυνο και για τα δύο παιδιά!


Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται δραστικά η μείωση του κινδύνου και τα παιδιά είναι πιο κοντά όσο το δυνατόν τόσο νωρίς και ρεαλιστικά στην κανονική οχλαγωγία του μπάνιου στην παραλία.

Στους ξένους φαίνεται κάτι τέτοιο εκ πρώτης όψεως σαν να μη είναι σε κανονική σειρά ή μάλιστα χαοτικό και θυμίζει ώρα αιχμής μετά το σχόλασμα στο Παρίσι. Όλα όμως κυλούν και εδώ υπό τον έλεγχο φιλικών προς τα παιδιά κανονισμών χωρίς ενοχλήσεις και πολύ σίγουρα. Πρέπει να έχει κάποιος μόνο εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Η φράση: « Όποιος μπορεί να οδηγήσει στο Παρίσι, μπορεί να το κάνει παντού!» είναι ασφαλώς δικαιολογημένη. Και όποιος μαθαίνει να κολυμπάει σύμφωνα με την Aquapädagogik συμπεριλαμβανομένης μιας γερής, ανθεκτικής ζώνης προφύλαξης, είναι γρήγορος και ασφαλής οπουδήποτε μέσα στο νερό στο σπίτι.

Η Aquapädagogik βασίζεται στην πολυετή εμπειρία του Uwe Legahn ως καθηγητής σε δημόσια σχολεία, προπονητής στην κολύμβηση και την υδατοσφαίριση, ναυαγοσώστης στο Sylt (νησί στη Βόρεια Θάλασσα), διευθυντής μιας σχολής κολύμβησης στο Αμβούργο, υπεύθυνος σεμιναρίου και ομιλητής πάνω σε θέματα που αφορούν την κολύμβηση σε αρχικό στάδιο.
Για να αποδείξει την απόκτηση δεξιοτήτων, καθώς και κίνητρο και ανταμοιβή για τα παιδιά ανέπτυξε ο Legahn τα τρία στάδια ελέγχου της ασφάλειας της Aquapädagogik, που είναι προσαρμοσμένα στο εκπαιδευτικό περιεχόμενο της έννοιας.